La alfabetización mediática como ámbito de resistencia crítica frente a la desinformación ideológica en las redes sociales
un estudio cualitativo sobre la Generación Z
DOI:
https://doi.org/10.22633/rpge.v30i00.21273Palabras clave:
Estudios de los Medios, Redes sociales, Alfabetización mediática, Desinformación ideológica, Generación ZResumen
Este estudio cualitativo investiga cómo los participantes de la Generación Z perciben, interpretan y responden a la desinformación ideológica en las redes sociales. Se adopta un enfoque de estudio de caso basado en entrevistas semiestructuradas y en profundidad realizadas a 18 participantes seleccionados mediante muestreo por criterios, todos ellos usuarios activos de Facebook, X e Instagram. El estudio se fundamenta en el modelo de desorden informativo de Wardle y Derakhshan, en los enfoques de van Dijk y Eagleton sobre la ideología, en el análisis de Çakmak sobre la desinformación ideológica y en las perspectivas de alfabetización mediática crítica de Potter y Livingstone. Los resultados indican conciencia sobre la desinformación ideológica, el partidismo, los perfiles falsos, las cuentas de trolls, la manipulación de imágenes y la gestión de la percepción. Sin embargo, las respuestas son predominantemente individuales y defensivas, con poca verificación sistemática de la información. Se concluye que la alfabetización mediática debe incluir la evaluación de fuentes, la interpretación contextual, el reconocimiento de los marcos ideológicos y la comprensión de los algoritmos, fortaleciendo así la ciudadanía democrática y la participación crítica en entornos digitales.
Descargas
Citas
Allcott, H., & Gentzkow, M. (2017). Social Media and Fake News in the 2016 Election. Journal of Economic Perspectives, 31(2), 211–236. https://doi.org/10.1257/jep.31.2.211
Bakshy, E., Messing, S., & Adamic, L. A. (2015). Exposure to Ideologically Diverse News and Opinion on Facebook. Science, 348(6239), 1130–1132. https://doi.org/10.1126/science.aaa1160
Boyd, d. (2010). Social Network Sites as Networked Publics: Affordances, Dynamics, and Implications. In Z. Papacharissi (Ed.), A Networked Self: Identity, Community, and Culture on Social Network Sites (pp. 39–58). Routledge.
Callamari, P., & Reveron, D. S. (2003). China’s Use of Perception Management. International Journal of Intelligence and CounterIntelligence, 16(1), 1–15. https://doi.org/10.1080/713830380
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing among Five Approaches (4th ed.). Sage.
Çakmak, F. (2019). Medyada dezenformasyon sorunsalı ve manipülasyonun gücü: İdeoloji ve söylem açısından seçim haberlerinin siyasal iletişimdeki rolü. Selçuk İletişim, 12(2), 1127–1154. https://doi.org/10.18094/josc.596861
Dursun, O., & Yıldız, F. (2022). Yeni medya ve kamusal alan: İletişim akademisyenlerinin perspektifi. Connectist: Istanbul University Journal of Communication Sciences, 62, 1–32. https://doi.org/10.26650/CONNECTIST2022-1040243
Eagleton, T. (1991). Ideology: An Introduction. Verso.
Fallis, D. (2015). What is Disinformation? Library Trends, 63(3), 401–426. https://doi.org/10.1353/lib.2015.0014
Jowett, G. S., & O’Donnell, V. (2006). Propaganda and Persuasion (4th ed.). Sage.
Kurt, A. A., & Kürüm, D. (2010). Medya okuryazarlığı ve eleştirel düşünme arasındaki ilişki: Kavramsal bir bakış. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2, 20–34.
Lazer, D. M. J., Baum, M. A., Benkler, Y., Berinsky, A. J., Greenhill, K. M., Menczer, F., Metzger, M. J., Nyhan, B., Pennycook, G., Rothschild, D., Schudson, M., Sloman, S. A., Sunstein, C. R., Thorson, E. A., Watts, D. J., & Zittrain, J. L. (2018). The Science of Fake News. Science, 359(6380), 1094–1096. https://doi.org/10.1126/science.aao2998
Livingstone, S. (2004). Media Literacy and the Challenge of New Information and Communication Technologies. The Communication Review, 7(1), 3–14. https://doi.org/10.1080/10714420490280152
McCarty, N. (2019). Polarization: What Everyone Needs to Know. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/wentk/9780190867782.001.0001
McNamara, R. (2019, March 25). What is disinformation? Definition and examples. ThoughtCo. https://www.thoughtco.com/disinformation-definition-4587093
O’Neill, R. P. (1989). Toward a Methodology for Perception Management [Document No. M-U 41662-6]. Air University Library.
Papacharissi, Z. (2002). The Virtual Sphere: The Internet as a Public Sphere. New Media & Society, 4(1), 9–27. https://doi.org/10.1177/14614440222226244
Patton, M. Q. (2015). Qualitative Research & Evaluation Methods: Integrating Theory and Practice (4th ed.). Sage.
Potter, W. J. (2010). The State of Media Literacy. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 54(4), 675–696. https://doi.org/10.1080/08838151.2011.521462
Seemiller, C., & Grace, M. (2019). Generation Z: A Century in the Making. Routledge.
Talisse, R. B. (2019). Overdoing Democracy: Why We Must Put Politics in Its Place. Oxford University Press.
van Dijck, J., & Poell, T. (2013). Understanding Social Media Logic. Media and Communication, 1(1), 2–14. https://doi.org/10.17645/mac.v1i1.70
van Dijk, T. A. (1998). Ideology: A multidisciplinary approach. Sage.
Vosoughi, S., Roy, D., & Aral, S. (2018). The Spread of True and False News Online. Science, 359(6380), 1146–1151. https://doi.org/10.1126/science.aap9559
Wardle, C., & Derakhshan, H. (2017). Information Disorder: Toward an Interdisciplinary Framework for Research and Policy Making. Council of Europe.
Yin, R. K. (2018). Case Study Research and Applications: Design and Methods (6th ed.). Sage.
Publicado
Cómo citar
Número
Sección
Licencia
Derechos de autor 2026 Revista on line de Política e Gestão Educacional

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-NoComercial-CompartirIgual 4.0.
Manuscritos aceitos e publicados são de propriedade da Revista on line de Política e Gestão Educacional. É vedada a submissão integral ou parcial do manuscrito a qualquer outro periódico. A responsabilidade do conteúdo dos artigos é exclusiva dos autores. É vedada a tradução para outro idioma sem a autorização escrita do Editor ouvida a Comissão Editorial Científica.


